Tthancho

 "Tthancho" kan timi hi U Tanh nih cun "thlen" a si a ti. Pu  Lai Ram Hu nih cun " Nunzia thiam"a ti ve. Hi hna pahnih bia hi a tling tuk  cang rua ka ti. Fianter zong a hau ti lo in ka hmu. Nain ka si khawh tawk,  keimah lungdiriam nakin ka van fianter lai. Thlen kan timi hi phun hnih (2) in a um.

(a) Chiatnak lei thlen.(b) Tthatnak lei thlen tiin phun hnih in a um. Minung kan tthanchonak ahhin  chiatnak lei thlen le tthatnak lei thlen tiin a um kan ti lai cu! A tu ahhin  Chiatnak lei thlen hi fianter kai tim lem lo. Tthatnak lei thlen le  tthanchonak tu fianter ka duh ve. Tthancho kan timi hi phun (5) in a um.

(a) Pum tthanchonak

(b) Thluak tthanchonak

(c) Thinlung tthanchonak

(d)Ziaza tthanchonak

(e) Hawi he i pehtlaih tthanchonak tiin an um hna. Kutdong panga a tlamtlin  lo ahcun kut tlamtlinglo a si bantuk in a cunglei panga a tlamtling lomi  cu mi tlamtling lo kan ti khawh.

*Pum thanchonnak-*  Minung kan pum tthanchonnak dingah cun bawhte kan si lio  in,ei din a herh mi tling tein kan ei din a herh, cun kan pum zong thianghlim tein kan tuah a herh. Cun kan pum tthanchonak dingah a herhmi hnipuan kan  i hrukaih a herh ve. Cun pum tthanchonak ah a dawntu zuk hmawm i kan hrial a  herh. Pum tthancho kan duh ahcun a cunglei kan langhter mi hi kan tuah hrim hrim a herhmi an si.

Thluak thanchonak- Thluak tthanchonak hi a biapi tuk mi a si. Kan chuahka in kan thluak nih thiam a herh hnga mi kha kan thiamter a herh hringhren.  Sianginn lei in cawn din in an chuah mi kha kan thluak nih ai zat tawk in  kan thiamter le kan cawnter a hau. Cu a sining tein a thluak a hmangmi cu  mi tthangcho kan ti mi hna khi an si. Cu a sining tein a hmang lo mi cu  thluak tlamtling lomi, hawi a phan kho lo mi an si. Cu caah hawi sining kan  phanh khawh nak dingah cun kan thluak kan hman thiam aherh hringhren. Nuhrin nakin thluak ttha cu an um ve. A sinain cawnnak tel lo cun hawi phanh  khawh a si lo. Cucaah a tuchan, chantiluan a rangtuk cangmi kan thluak  nih hawi a phanh khawhnak dingah cun cawnnak kan ngeih a herh. Cu  kan cawn, kan thiam hnu lawngah thluak tthangcho  mi kan si lai.

 Thinlung tthanchonak- Kan timi hi atu nai ka chimmi thluak tthanchonak he  khan ai pehtlai mi a si. Minung kan tthanchonak ahhin a biapi tuk mi a si ve.  Thinlung in khua a ruat lomi cu mi tthangcho an si lo. Cucaah kan thinlung hi dinhter tuk a ttha lem lo. Khuaruah hnu ah tthanchonak a chuak.

Ziaza lei tthanchonak- Minung kan nunnak ah kan ziaza hi a kan dawhtertu le  kan mui a kan chiattertu a si. Cucaah ziaza hi a biapi tuk. Cucu kan Chin  mi lawng si loin, miphun dang ca zongah a biapi tuk ve. A sinain kan Lai  Phungtluk ah “nunzia cu tthinh khawh a si” an ti. Hihi a hman taktak. Tthinh  khawh i thlen khawh taktak a si. Cu kan ziaza a chia mi cu Pathian nih a kan  pekmi i sum khawhnak thinlung, ruahnak kha kan hman a herh. Thil kan tuah  lengmang cang mi kha isum khawh a si. Zia ttha lo pa nih ah! hi ka tuahmi  cu a ttha lo ka thinh aherh tiin a ruah ahcun mah le mah self control ai  tuah khawh ahcun tthancho kan timi cu a si. Cucaah kan kan ziaza tthalo mi kha  mi kha nikhat hnu nikhat in kan isum i, ziaza ttha lei ah kan lungthin kan  hoih ahcun cucu ziaza lei ah a tthangcho mi kan si ko lai. Cu caah nang le  kei zei dah kan itthinh, kan i remh a herh ti hi kan ruah caan a cu cang.  Zeicatiah ziaza tthalo cu midang hmuhnak lawng si loin kanmah tthanchonak  dingah ca zong a ttha lomi a si.

Hawi he ipehtlaihnak - Minung kan nunnak ah a herhtuk mi kan hrialkhawh  lomi thil a si. Midang he ipehtlaih hi a biapi tuk. Midang kha pehtlaih  na duh lo ahcun nangmah kha na sung ko. Zeicatiah minung paohpaoh nih  thiltikhawhnak an ngei dih. Zei tluk santlailo, mider, Zuutama hmanh nih santlaihnak an ngei dih. A nih cu hngakchia a si, cathiam lo a si, zuding a si tiin zeirel lo in pehtlaih duh lo ding a si lo. Dr. Sang Awr nih cun "  Midang pehtlaih thiam hi vulei cu sipuaizi a sang cem a si" a ti. Cu caah  Sipuaizi lei tthanchonak ding zongah a biapi tuk ve.

A cunglei in kan langhtermi kan Chin miphun nih kan tlamtlinh lawngah kan miphun a dam lai i kan tthangcho kho lai.

S.Tha Cung Lian

                                              

Father’s Day

Tuchun i kan hmanmi Father’s Day hi kum 100 hmanh a  kal rih lomi  a si. Washington khuami Ms. Sonora Louise Dodd nih Mother’s Day tuahnak ca le nu le upatnak peknak kong fakpi in a rak izuam i nihin ni ah Mother’s Day vawlei mipi nih kan hman khawhnak cungah upat pek awk tlak a cungah lunglawmhnak tampi a um. Cu tluk in kan sunsakmi Mother’s Day bantukin Father’s Day zong hi a rak biapi ve.

Scholars cheukhat nihcun Father’s Day hi kum 4,000 a kal cangmi a si an ti. Scholars cheukhat pawl nihcun Father’s Day aa thawhkehnak taktak cu Babilon  a rawk lio hrawnghrang  khan a si i cu ahcun hngakchia pate Elmesu timi nih tlak in sermi card tein kum 4,000 hrawng ahkhan ca a rak kuat mi  in ai thok tiah an ti. Cu a cakuat chung ahcun a pa ngandamnak le nunkhua sau khawhnak ding ca a si. Father’s Day kong records ah Elmesu le a pa cungah zei a cannak kong cu um lo nain, Father’s Day cu tuchun ni caan tiangin hi vawlei hmunkip ah hman le sunsak a si rih.

Hakha: Sonara hi unau pa 5 chuak an si i kum 16 a si ah a nu nih naucung in a thih tak hna. Father’s Day hi 1909 kum Mother’s Day an rak tuah lio ah thawngttha chimtu pa nih a chim mi bia chungin Ms.Sonora Louise nih Father’s Day tuah awk a si tiah a thinlung ah a rak um cang. Caan tlawmpal a rauh hnu Sonora kum 27 a si ah a pa Mr.William Jackson Smart nih a fa le nu vanhai loin a dawt hna i a zohkhenh hnanak a hmuh tikah Sonora nih Father’s Day tuah khawhnak dingah fakpiin a rak izuam.

Mother’s Day hi Ms. Anna Jarvis thapeknak le zuamnak thawngin rak thok si I, Father’s Day tuhi Ms. Dodd thawngin US ah rak thok si ve. Spokane Ministerial Association le local Young Men’s Christian Association (YMCA) hna nih Father’s Day kongah Ms. Sonora nih a rak ruahmi kha an lungtlinpi/ruahbawmh tikah Spokane nih Father’s Day tuah hi a tha ko ati I June 19, 1910 sunglawi taktakin a rak tuah. Sinain Father’s Day hi kanmah le kan umnak hmun le hma ning hoih le caan zulh in an tuah hna.

US ram chungah Father’s Day kong cu a hunglar ngai, chimceih len a hung si tikah President Woodrow Wilson zong 1916 ah Father’s Day cu tuah/ngeih dingin a lung rak tling ve.  Cun 1924, President Calvin Coolidge zong nih hringtu pale le chungkhuar fale hna an i dawtnak le pehtlaihnak a feh chinnak hnga Father’s Day hi tuah ah a tha ko tiah a rak dirpi tuk ve. Caan saupi 4 decades rauh hnu ah President Lyndon Johnson nih Father’s Day cu June thla zarhthumnak hi siseh tiah 1966 tiah min a rak thut i a rak thanh. President Richard Nixon nih 1972 zungzal in hman siseh tiah a rak dirpi ve. Cucaah Sonora Smart Dodds cu hi thil vialte ah ai pekchanhnak le aa zuamnak ruangah World’s Fair in Spokane ah 1974 upatnak an rak pek i, 1978, kum 96 a si ah a nunnak a liam.

Kokek Hringtu hna Pale ni kongah zumhning/ ruahning dangdang: Micheu nihcun a voikhatnak Father’s Day cu West Virginia ah 1908 ah hman a rak si tiah an ti. Micheu ve nihcun Vancouver, Washington ah a si tiah an ti ve.

Chicago i Lions’ Club President Harry Meek nih a voikhatnak Father’s Day cu a rianttuan hawi hna he 1915 ah zapi lam cungah  an rak hman tiah an ti. Cu an rak hman cu June thla zarh thumnak a si i, cucu a chuahcam tuak naihcemnak zong a si tiah an ti. Culawng si loin America Lions’ Club pawl nih Harry Meek i a rianttuanmi cungah lunglomhnak langhternak ca’h laksawng, Gold Watch le Originator Of Father’s Day tiah ttialmi roca June 20, 1920 ni a chuah ni caamtuak ah an rak pek.

Tuanbia theihngal deuh pawl nih an chim ning ahcun Mrs. Charles Clayton, West Virginia, hi Father’s Day dirhtu cu a si tiah an ti ve. Senator Margaret Chase Smith nih ca a ttialmi ahcun kan nu le kan pa hna hi upatnak cu pek ding an si hrimhrim. Sinain pakhat lawng upatnak pek i pakhat pek ve lo belte cu chiatserhnak/ zeirellonak sang bik a si tiah a rak ti bal. Ram tthenkhat Catholic Church umnak hna ahcun Father’s Day hi St. Joseph’s Day ni ah an hman tawn cucu March 19 khi a si.

Khuaruahhar, mithmuh kuttongh in Father’s Day cu mipi nih theihmi le uarmi ah a tuchan ahcun a hung cang cang.  Father’s Day puai hi biaknak lei hoih in si loin vawlei lei hoih tuin tu lio chan ahhin ram tampi hna nih mah le ram, khuacaan he aitlak mi nicaan ah an hman ve. Cu ram hna cu:  Argentina, Australia, Belgium, Brazil, France, Germany, Japan, New Zealand le India hna an si. Sinain US ram hna tuah cun cu ti cun an hmang ve lo. 

Vawlei cung mi vialte hna nih Father’s Day cu hringtu Pa le upat peknak le an sin i lunglomhnak biachimnak ah a sungmi laksawng he hmannak caanttha ah an hman cio hna. Hi ni caan ahhin fale hna nih hringtu pa le lawng si loin an nunnak ah Pa dir hmun ah a dir mi/ pa can ah an i ruahmi hna kha le Pu, tang, Pa Ei tbk pawl hna kha Father’s Day Cards te an pek  tawn hna. Cun hi ni ahhin Fale nih hringtu hna le caah tiah laksawng an pekmi hna chungin uarbikmi cu Necktie hi a si tiah an ti. Cun micheu ve nihcun Roses par hna zongin an i pe ve i cu zong cu a sunglawimi le uar ngaimi a si ve tthiamtthiam fawn.

Haak Zuam Cio Uh Kan Ram Ning Dik

1.Daw ko usih

                        Kan semnak ram

                         Haak zuam cio uh

                         Kan ram ning dik

                       

2.Paar bang een kaw

                         Nangmah thawng bak

                        Ceihphai tong kaw

                         Nangmah vaang tthiam

3.Philh hnin hlah law

                        Na semnak ram

                        Hnakkar tenh uh

                        Aan-peih ram tiang

4.Tappi tia hmanh

                         Loral hlah seh

                        Tinphaw kauh zong

                        Pipu rosung

5. Haak zuam usih

                         Dinfelnak le

                         Lungrualnak he

                        Kan ram ning dik!